UV-C in luchtreinigers: wat doet het echt?

Op de doos staat een blauw lampje en het woord kiemdodend. In een ziekenhuis hangt dezelfde techniek aan het plafond, in de drinkwaterzuivering staat hij in de leiding, en in ieder laboratorium met een beetje zelfrespect gaat er aan het eind van de dag een veiligheidskast mee schoon voordat het licht uitgaat. Waarom zou je hem dan niet in je woonkamer willen?

Eerlijke vraag. Het antwoord is minder stellig dan zowel de folder als de scepsis online.

UV-C is ultraviolet licht met een golflengte tussen ruwweg 200 en 280 nanometer. De klassieke kiemdodende lamp piekt rond 254 nanometer, en juist daar zit de gevoeligheid van DNA en RNA. Het licht slaat bindingen in dat erfelijk materiaal kapot, waarna een bacterie of een virusdeeltje zich niet meer kan vermenigvuldigen. Dat is geen marketingverhaal. Dat is een eeuw meetbare microbiologie, met normen eromheen en apparatuur die daarop wordt uitgerekend.

De vraag is dus niet of UV-C werkt. De vraag is of het werkt in het kastje dat bij jou op de vloer staat, en dat is een heel andere som. Wat luchtreinigers in het algemeen wel en niet waarmaken zetten we op een rij bij werken luchtreinigers echt.

Alles draait om die ene rekensom. Wat een micro-organisme onschadelijk maakt is niet de aanwezigheid van licht maar de opgelopen dosis: hoe fel, maal hoe lang. Halveer je de tijd, dan moet de lamp twee keer zo sterk zijn voor hetzelfde resultaat.

Kijk nu naar een luchtreiniger. Zo’n apparaat verzet honderden kubieke meters lucht per uur en dat is precies de bedoeling, want hoe vaker de kamerlucht door het filter gaat, hoe schoner die wordt. Die lucht schiet dus met flinke snelheid door de behuizing. Langs een lampje van een paar centimeter is een luchtpakketje in een fractie van een seconde weer weg.

Daar zit de klem, en het is een klem waar geen enkele fabrikant omheen kan: veel lucht verzetten en die lucht lang in het licht houden zijn twee dingen die elkaar bijten. Wie de doorstroom afremt om de blootstelling te rekken, levert luchtverzet in. Wie luchtverzet wil, houdt weinig tijd over. In de systemen waar UV wel serieus wordt ingezet is die som opgelost met ruimte: een lange kanaalsectie met meerdere lampen en spiegelende wanden, of een afgeschermde lamp die alleen de lucht boven ooghoogte in een hoge zaal bestraalt, waar de warmte van de mensen eronder voor de menging zorgt. Dat past niet in een apparaat op wieltjes.

Ondertussen gebeurt in datzelfde kastje wel iets dat aantoonbaar werkt: het HEPA-filter vangt het virusdeeltje weg. Het blijft in de vezels achter en komt er niet vanzelf uit. Of het daar nog leeft, maakt voor de lucht in je kamer niet uit, want eruit is eruit. Wat filteren bij infecties wel en niet oplevert staat uitgebreider in luchtreiniger tegen virussen.

UV-C is ongevaarlijk zolang het opgesloten blijft, en dat is precies waarom fatsoenlijke apparaten de lamp diep in de behuizing zetten achter een schakelaar die hem uitzet zodra je de klep opent.

Krijg je het toch op je huid of in je ogen, dan merk je daar op dat moment niets van. Dat is het verraderlijke eraan. Pas uren later komt de pijn opzetten in de vorm van rode, zanderige ogen die aanvoelen alsof er zand in zit, precies het beeld dat lassers kennen als lasogen, met daarbij een huid die is verbrand zonder dat er ook maar een zonnestraal aan te pas kwam. Meestal geneest dat vanzelf. Prettig is het niet.

Wat je dus niet doet: een losse UV-C staaflamp of een desinfectielamp zonder afscherming kopen voor thuis, en zo’n lamp laten branden in een kamer waar iemand of een huisdier is. En voordat je het filterpakket uit een luchtreiniger met UV haalt: trek de stekker eruit, ook als er een klepschakelaar in hoort te zitten die de lamp bij het openen van de klep zou moeten uitschakelen.

Wij verkopen luchtreinigers, dus we hebben er belang bij dat je er een koopt. Juist daarom is dit de plek om te zeggen wat een UV-lampje niet is: het is geen reden om voor het ene apparaat te kiezen in plaats van het andere, en al helemaal geen argument dat opweegt tegen een halve klasse minder filter of een CADR die te laag ligt voor de kamer waar het ding moet staan.

Zit er UV-C in een apparaat dat je om andere redenen goed vindt, dan is er niets aan de hand, mits de lamp is afgeschermd en de uitvoering ozonvrij is. Betaal er alleen geen meerprijs voor en laat het de keuze nooit bepalen. Dit is de volgorde die wij aanhouden.