Zuiveren planten de lucht in huis? Wat er echt klopt

In het kort

In een afgesloten laboratoriumkast halen planten inderdaad stoffen uit de lucht.
De bekende lijst komt uit een NASA-onderzoek uit 1989, met testkamers van nog geen kubieke meter.
Herrekend naar een gewone woning heb je tien tot duizend planten per vierkante meter vloer nodig om te evenaren wat een open raam al doet.
Wat planten wél geven: vocht, sfeer, minder galm, en aantoonbaar prettiger werken.
Wil je fijnstof of allergeen kwijt, dan is een filter de enige route die je kunt nameten.
Zet die monstera dus gerust neer. Reken er alleen je luchtkwaliteit niet op af.

Zoek op luchtzuiverende planten en je vindt binnen twee klikken hetzelfde rijtje: sansevieria, areca, graslelie, gatenplant. Vaak met de naam van NASA erbij, en dat klinkt als een garantie. Het onderzoek bestaat ook echt, het is alleen zelden gelezen door degene die ernaar verwijst. Wat er in dat rapport staat en wat ervan overblijft in een woonkamer, zijn twee verschillende dingen.

Waar het verhaal van de luchtzuiverende planten vandaan komt

In 1989 publiceerde een team onder leiding van B.C. Wolverton voor NASA het rapport Interior Landscape Plants for Indoor Air Pollution Abatement. De aanleiding was ruimtevaart: in een gesloten station kun je niet even een raam openzetten, dus zocht men naar een biologische manier om de lucht schoon te houden.

De opzet was precies wat je bij zo’n vraag verwacht: een plant in een afgesloten kamer van ongeveer 0,88 kubieke meter, daar een dosis formaldehyde, benzeen of trichloorethyleen bij, en na een etmaal nameten hoeveel ervan nog in de lucht hing. Dat was flink minder. Een groot deel van dat werk bleek niet eens van de bladeren te komen, maar van de micro-organismen in de potgrond, en dat zegt op zich al genoeg over hoeveel de soort ertoe deed.

Het rapport klopt. Wat er in de loop van dertig jaar van is gemaakt niet, want daarin zit een sprong die de onderzoekers zelf nooit hebben gemaakt: van een luchtdichte kast van nog geen kubieke meter naar een woonkamer met een deur, roosters, kieren en een ventilatiesysteem.

Waarom het in een gewone kamer anders uitpakt

In 2019 hebben Michael Waring en Bryan Cummings van Drexel University twaalf van die kamerstudies opnieuw doorgerekend, en gepubliceerd in het Journal of Exposure Science and Environmental Epidemiology. Ze zetten de resultaten om in de maat waarmee je luchtreinigers vergelijkt: hoeveel kubieke meter lucht per uur wordt er werkelijk schoongemaakt.

De uitkomst is ontnuchterend. Om met planten te halen wat de normale luchtverversing van een gebouw al doet, heb je tussen de tien en duizend planten per vierkante meter vloer nodig. Voor een woonkamer van dertig vierkante meter begint dat bij driehonderd potten en loopt het op tot in de tienduizenden. Dat is geen huiskamer meer. Dat is een kas.

De verklaring is een kwestie van verhoudingen. Een woning wisselt de hele dag door lucht uit met buiten, via roosters, kieren, de mechanische ventilatie en elke deur die opengaat, en die stroom is zo veel groter dan wat een handvol bladeren opneemt dat de bijdrage van de planten in de ruis verdwijnt. In een dichte kast bestaat die concurrentie niet. Daar wordt hetzelfde effect dus wel zichtbaar.

Wat planten wel doen

Hiermee is de kamerplant niet afgeserveerd. Er zijn namelijk wel degelijk effecten, ze zitten alleen op een ander vlak dan de fabel belooft.

Ze geven vocht af. Verdamping uit blad en potgrond tilt de luchtvochtigheid een paar procent op. In een droge winterkamer met de verwarming aan is dat te merken aan je keel.
Ze doen iets met hoe je je voelt. Onderzoek naar groen op kantoor laat keer op keer minder gerapporteerde stress en betere concentratie zien. Dat is geen luchtkwaliteit, maar het is wel echt.
Ze dempen geluid. Een bladerrijke hoek haalt de scherpste galm uit een kale kamer.

Er hoort een kanttekening bij. Een pot die structureel te nat staat gaat schimmelen, en die sporen komen wél in de lucht. Bij iemand met een schimmelallergie kan een rij planten de klachten dus juist verergeren. Water geven met mate en een laagje grind bovenop scheelt al veel.

Wat wel werkt tegen waar mensen planten voor kopen

Bijna iedereen die luchtzuiverende planten koopt heeft een concreet probleem in gedachten. Voor elk daarvan bestaat een route die je wel kunt nameten.

Gassen uit meubels, verf en schoonmaakmiddel

Formaldehyde en verwante vluchtige stoffen komen uit spaanplaat, lijm, vers geschilderde kozijnen en reinigingsmiddel. Ventileren is hier het sterkste middel, vooral in de eerste maanden na een verbouwing. Een filter met actieve kool vangt een deel op, tot de kool vol zit. Meer hierover komt in het artikel over VOC en formaldehyde.

Fijnstof, pollen en huisstofmijtallergeen

Dit zijn deeltjes, geen gassen, en daar is een HEPA-filter voor gemaakt. De klasse-indeling ligt vast in EN 1822, waarbij gemeten wordt op de deeltjesgrootte die het moeilijkst te vangen is. Wat er in jouw kamer zweeft, meet je met een fijnstofmeter. De achtergrond staat bij fijnstof in huis.

Een muffe of bedompte kamer

Dat is vrijwel altijd te veel CO2 en te veel vocht, en daar helpt alleen luchtverversing tegen. Geen enkele plant en geen enkel filter lost dit op. De volledige vergelijking van alle routes staat in luchtzuivering in huis, en de apparaten zelf in het overzicht van alle luchtreinigers.

Veelgestelde vragen over luchtzuiverende planten

Welke plant zuivert de lucht het beste?

In de NASA-kamers deden sansevieria, graslelie en areca het goed, en daarom staan die namen nog altijd bovenaan elk lijstje. In een woonkamer maakt de soort niet uit. Geen enkele plant verwerkt genoeg lucht om iets te veranderen aan wat je meet, dus kies op wat je mooi vindt en op hoeveel licht de plek krijgt.

Hoeveel planten heb ik nodig voor een schone kamer?

Meer dan er passen. De herberekening van Cummings en Waring komt uit op tien tot duizend planten per vierkante meter vloer om te evenaren wat de gewone luchtverversing van een gebouw sowieso al doet, en voor een kamer van dertig vierkante meter praat je dan over honderden tot tienduizenden potten. Dit is dus niet de weg.

Halen planten formaldehyde uit de lucht?

In een afgesloten testkamer wel. Een groot deel van dat werk blijkt dan nog van de bacteriën in de potgrond te komen ook, en niet van het blad zelf. In een woning valt het effect weg tegen de lucht die via roosters en kieren naar binnen stroomt. Zit je na een verbouwing met formaldehyde, dan is doorluchten de eerste stap en actieve kool de tweede.

Zijn kamerplanten slecht voor allergie?

Meestal niet. Er zijn twee valkuilen: potgrond die structureel te nat blijft gaat schimmelen en geeft sporen af, en een bloeiende kamerplant kan pollen verspreiden, al is dat een fractie van wat er buiten rondvliegt. Heb je een schimmelallergie, houd de potten dan droger. Alles wegdoen hoeft niet.

Geven planten 's nachts CO2 af in de slaapkamer?

Ja, maar de hoeveelheid is verwaarloosbaar. Een slapend mens produceert vele malen meer CO2 dan de plant op de vensterbank. Voelt je slaapkamer ’s ochtends bedompt aan, dan komt dat door jezelf en door een raam of rooster dat de hele nacht dicht heeft gestaan, en niet door het groen.

Kan ik planten en een luchtreiniger combineren?

Prima. Zet het apparaat alleen niet vlak achter een grote plant, want de aanzuig moet vrij blijven. Neem verder de bladeren af en toe af met een vochtige doek, want stof dat op een blad ligt dwarrelt bij het minste zuchtje weer omhoog en dan mag het filter het een tweede keer vangen.

Wat wel meetbaar werkt