Een goede CO2-meter kiezen

CO2 is onschuldig. Bij de waarden die je binnen tegenkomt word je er niet ziek van, en de hoofdpijn die er in elke folder aan wordt toegeschreven komt eerder van de warmte, de droogte en het aantal mensen in dezelfde volle kamer dan van het gas zelf. Toch is het het nuttigste getal dat je in huis kunt meten, en dat komt door iets anders.

Iedereen in de kamer ademt CO2 uit. Loopt dat getal op, dan verdwijnt de lucht die jullie samen uitademen niet snel genoeg naar buiten, en blijft alles wat verder met die lucht meezweeft ook hangen: virusdeeltjes, de lucht van gisteravond, de damp uit de badkamer. CO2 is geen vervuiling. Het is een verklikker, en de goedkoopste manier om te zien of je ventilatie het bijhoudt.

Wat het niet doet, is deeltjes zien. Je kunt een slaapkamer op 500 ppm hebben staan terwijl er drie kaarsen branden en de fijnstofwaarde door het dak gaat. Voor dat tweede verhaal heb je een deeltjesmeter nodig, en hoe je die uitleest staat bij fijnstof meten in huis. Dit artikel gaat over de CO2-kant, en over de ene keuze die daar alles bepaalt.

In het schap staan twee soorten apparaten die er precies hetzelfde uitzien: allebei een scherm met een getal in ppm, allebei een gekleurd lampje dat van groen naar oranje naar rood loopt, allebei het woord CO2 op de voorkant en allebei een prijs die niets verraadt. Alleen meet er maar een van de twee werkelijk CO2.

De echte werkt met NDIR. Dat staat voor niet-dispersief infrarood, en het principe is even oud als betrouwbaar: CO2 slikt infrarood licht rond de 4,3 micrometer op, dus als de sensor zo’n straaltje door een kamertje lucht stuurt en aan de overkant meet hoeveel er nog van over is, kan hij daaruit terugrekenen hoeveel CO2 ertussen zat. Het meet het gas zelf. Geen ander gas in huis doet op die golflengte hetzelfde, dus parfum, schoonmaakazijn en een net gepelde ui laten de meter koud.

De andere heeft eCO2 op de doos staan, soms als equivalent CO2 of CO2-eq, en soms staat het alleen ergens in de handleiding. Daar zit een metaaloxide-sensor in die vluchtige organische stoffen ruikt: alcohol, oplosmiddelen, lijmdampen, de resten van je schoonmaakmiddel. Van die meting maakt een formule een getal in ppm, op de aanname dat mensen die veel uitademen ook veel van die stoffen afgeven, en in een kamer waar alleen mensen zitten klopt die aanname soms nog aardig ook. Poets je de tafel met een sopje, spuit je deodorant in de badkamer of lak je een plank, dan staat het ding op 3.000 ppm terwijl het raam wagenwijd openstaat.

Dat is geen kleine onnauwkeurigheid. Het is een ander apparaat. Een VOC-sensor is nuttig, en voor geur en oplosmiddelen willen we hem zelfs graag hebben; wat die stoffen zijn staat bij VOC en formaldehyde in huis. Alleen kun je er de vraag waarvoor je een CO2-meter koopt niet mee beantwoorden, en op de verpakking is dat onderscheid vaak nergens te vinden.

De prijsklassen lopen in elkaar over, dus goedkoop is geen betrouwbaar signaal. Zoek in de specificaties naar het woord NDIR. Staat het er niet, dan zit het er niet in.

Elke NDIR-sensor loopt in de loop van de jaren weg van zijn nulpunt. Om dat op te vangen zit er in vrijwel elk apparaat automatische baseline-kalibratie, meestal afgekort tot ABC. Die functie kijkt terug over een week of twee, neemt de laagste waarde die hij in die periode heeft gezien, en gaat ervan uit dat dat buitenlucht was: 400 ppm dus.

Die aanname klopt in een gewoon huis. Er is bijna altijd wel een moment dat de ramen open gaan en de meter even echt frisse lucht ziet. In een slaapkamer die permanent dicht zit klopt hij niet, en in een serverruimte of een kas evenmin. Zakt de meter daar nooit onder de 700, dan schuift ABC die 700 stilletjes naar 400 en meet je apparaat vanaf dat moment structureel 300 ppm te laag. Je ziet er niets van. Het getal ziet er nog steeds keurig uit.

Zet ABC in zo’n ruimte uit en ijk zelf. Dat gaat zo: leg de meter een half uur buiten in de schaduw, uit de wind en ver van een uitlaat of een schoorsteen, druk dan de kalibratieknop in, en het apparaat neemt aan dat het op dat moment 400 ppm ziet en zet daarmee zijn nulpunt opnieuw. Doe dat een keer per jaar en je meter blijftkloppen.

De schaal begint buiten. Verse lucht zit inmiddels rond de 420 ppm, en dat is meteen de laagste waarde die je binnen ooit gaat halen, want alles daarboven is wat de mensen in de kamer eraan hebben toegevoegd en wat de ventilatie nog niet heeft weggewerkt. De GGD hanteert voor woningen een simpele driedeling, en die staat hieronder.

Waarden zeggen alleen iets in combinatie met tijd. Een piek van 1.400 ppm terwijl je met acht man aan tafel zit is normaal en zakt binnen een kwartier weg zodra je een raam opzet. Een slaapkamer die om zeven uur ’s ochtends op 1.800 staat is een ander verhaal, want daar heb je acht uur in gelegen en dat herhaalt zich elke nacht, elke week, het hele jaar door.

Meet eerst een week door voordat je iets verbouwt. Je zoekt een patroon, geen momentopname. Loopt het getal alleen ’s nachts in de slaapkamer op, dan zit het probleem in die ene kamer en niet in het huis.

De volgorde daarna is bijna altijd dezelfde. Kijk of de ventilatieroosters openstaan en of ze niet vol stof zitten. Zet de mechanische afzuiging een stand hoger en meet opnieuw; in veel huizen staat die uit gewoonte op de laagste stand. Controleer of een kierdichting of een nieuw kozijn de aanvoer heeft dichtgezet, want een goed geïsoleerd huis zonder aanvoerrooster is precies het huis waar dit getal blijft klimmen. Zet als laatste een raam of een klepraam op een kier, ook in de winter, en meet wat een centimeter opening doet. Meestal is dat verrassend veel.

Een luchtreiniger doet hier niets aan, en dat is geen detail. Het apparaat haalt deeltjes uit de lucht die er al is; het brengt geen nieuwe lucht binnen, dus de CO2-waarde beweegt niet. RIVM en GGD zijn er duidelijk over dat een mobiele luchtreiniger het luchten van een ruimte niet vervangt. Wat zo’n apparaat wel kan staat bij hoe een luchtreiniger werkt, en de hele rij opties naast elkaar bij luchtzuivering in huis.

Andersom werkt het wel: ventileren verlaagt naast CO2 ook de vluchtige stoffen en vaak de vochtigheid, en het is de enige maatregel die op alle drie tegelijk aangrijpt. Draait het bij jou om een kantoor of een vergaderruimte, dan staat de aanpak per ruimte bij luchtkwaliteit op kantoor.