Luchtreiniger tegen rook en sigarettenrook

De buurman stookt zijn kachel op en jouw slaapkamer ruikt om acht uur ’s avonds naar houtvuur. Er is binnen gerookt tijdens een verjaardag en twee dagen later hangt het nog in de gordijnen. Je bakt vis en de hele bovenverdieping weet het.

Drie verschillende situaties, één zelfde misverstand eronder. Bijna iedereen koopt voor rook een apparaat op de filterklasse, kijkt naar H13 of H14, en is verbaasd dat de lucht daarna schoner meet maar nog net zo hard ruikt. Dat komt doordat rook niet één probleem is maar twee, en een HEPA-filter er maar één van oplost.

Wat er uit een sigaret, een kachel of een koekenpan komt, valt uiteen in twee groepen.

De deeltjes. Roet en onverbrande resten, grotendeels in de PM2,5-klasse en kleiner. Dit is het deel dat je ziet als een blauwe waas in het licht, en het deel dat een fijnstofmeter oppikt. Het is ook het deel dat het diepst in je longen komt. Zie fijnstof in huis voor wat die waarden betekenen.

De gassen. Vluchtige organische stoffen, formaldehyde, ammoniak, en de tientallen geurmoleculen die samen “rooklucht” vormen. Deze zijn duizenden keren kleiner dan een deeltje: ze gedragen zich als lucht en waaien dwars door elk vezelfilter heen, hoe fijn dat filter ook is.

Daar zit het misverstand. Een HEPA-filter is een zeef van vezels. Een zeef houdt niets tegen wat de vorm van gas heeft. Dat is geen tekortkoming van de fabrikant, het is natuurkunde.

Neem de twee helften uit de tabel als boodschappenlijstje mee.

• Een echte HEPA, H13 of hoger. Voor het deeltjesdeel is dat de norm die iets betekent, want die is volgens EN 1822 getest. “HEPA-type” zonder klasse-aanduiding is een marketingterm.
• Koolstof dat je in kilo’s kunt wegen. Dit is de post waarop bezuinigd wordt. Veel toestellen hebben een dun zwart matje voor de HEPA zitten dat vooral bedoeld is om de HEPA te sparen. Bij rook is dat binnen enkele weken vol. Kijk naar het gewicht of naar de dikte van de koolstoflaag, niet naar het woord “geurfilter” op de doos.
• Voldoende luchtopbrengst voor de kamer. Reken op een apparaat dat de inhoud van de kamer vier tot vijf keer per uur kan verversen. Rook komt er continu bij, dus één ronde per uur is te traag.
• Een stand die je ’s nachts aan durft te laten. Rooklucht slaat neer in textiel en komt er de volgende dag weer uit. Continu op een lage stand werkt beter dan af en toe op de hoogste.

De toestellen die die combinatie hebben, staan bij de luchtreinigers met HEPA-filter. De losse koolstof- en combinatiefilters vind je bij filters en accessoires. Hoe adsorptie precies werkt en waar de grens van koolstof ligt, staat in luchtreiniger met koolstoffilter.

Dit is het zwaarste scenario, en het scenario waarin een apparaat het minst waarmaakt. Sigarettenrook levert een continue stroom deeltjes én gassen, en een deel daarvan hecht zich binnen minuten aan gordijnen, bank, behang en plafond. Die neergeslagen laag geeft daarna weken lang geur af, en daar komt geen enkel filter bij.

Wat wel helpt, in volgorde van opbrengst: bij een open raam roken of onder een afzuigkap, de reiniger in dezelfde kamer op een hoge stand laten draaien tijdens en tot een uur na het roken, en textiel wassen. Zet het apparaat niet in de hoek achter de bank maar in de looplijn van de rook, ergens tussen de roker en de rest van de kamer.

Reken op koolstof dat elke drie tot vier maanden vervangen moet worden. Wie dagelijks binnen rookt en het filter een jaar laat zitten, heeft na een paar maanden een apparaat dat alleen nog geluid maakt.

Een kachel of vuurkorf in de buurt is een ander verhaal, want de bron staat buiten en jij hebt er geen zeggenschap over. Houtrook zit ook vol fijnstof: een enkele stokende buurman kan de PM2,5 in een hele straat omhoog duwen, en binnenshuis meet je daar een groot deel van terug.

Begin bij de kieren. Zolang de rook via een ventilatierooster of een slecht sluitend raam naar binnen komt, filter je tegen een open kraan in. Rooster dicht aan de kant waar het vandaan komt zolang er gestookt wordt, en de reiniger in de kamer waar je zit. Omdat het hier vooral om deeltjes gaat en minder om geur, doet de HEPA het meeste werk en gaat het koolstof langer mee dan bij sigaretten.

Meet als je twijfelt. Een fijnstofmeter laat zien of het binnen echt oploopt op de avonden dat je het ruikt, en dat is ook het enige harde argument dat je hebt richting een gemeente of een buur.

De makkelijkste van de drie, en de enige waarbij het apparaat vaak niet eens nodig is. Een afzuigkap die naar buiten afvoert en die je tien minuten na het koken laat doorlopen, wint het van elke luchtreiniger, simpelweg omdat hij de lucht afvoert in plaats van rondpompt.

Heb je een recirculatiekap, dan is dat in feite al een koolstoffilter en gelden dezelfde regels: vervangen zodra de geur terugkomt. Een losse luchtreiniger is dan de aanvulling voor wat er langs de kap ontsnapt, vooral bij bakken en wokken. Zet hem aan het begin van het koken aan en niet als de geur er al hangt, want inhalen is makkelijker dan opruimen.

Rook is de zwaarste belasting die je een luchtreiniger kunt geven. De vervangingsintervallen op de doos gaan uit van normaal huisstof, niet van een kamer waarin dagelijks gerookt wordt.

Drie signalen dat er iets vervangen moet worden: de geur komt terug terwijl het apparaat op dezelfde stand draait, de luchtstroom uit het rooster voelt zwakker, of het apparaat gaat vanzelf harder blazen om dezelfde meetwaarde te halen. Bij het eerste signaal is het koolstof aan de beurt, bij de andere twee de HEPA of het voorfilter.

Was het voorfilter maandelijks uit, dat is gratis en het scheelt het meest. Hoe je de rest aanpakt en in welke volgorde, staat in HEPA-filter vervangen en je luchtreiniger onderhouden.