In het kort
- Een luchtreiniger behandelt geen astma en geen COPD. Je medicatie en je behandelplan blijven leidend, altijd.
- Wat hij wel doet is het aantal prikkels in de lucht van een kamer omlaag brengen: allergeen, fijnstof, rook.
- Dat helpt het duidelijkst als er een aanwijsbare bron in huis is, zoals een huisdier, huisstofmijt of meeroken.
- Neem HEPA, met een klasse volgens EN 1822 in de specificaties.
- Ozon en losse ionisatie zijn voor gevoelige luchtwegen juist een risico. Ozon prikkelt precies wat al geprikkeld is.
- De slaapkamer is meestal de plek waar het meeste te winnen valt, dus kijk goed naar het geluid op de stand die je ’s nachts aanzet.
- Merk je niets, of gaat het slechter? Bel je huisarts of longverpleegkundige, en ga niet zelf aan je medicatie sleutelen.
Een benauwde nacht komt zelden uit de lucht vallen. Meestal is er iets in de kamer wat de luchtwegen prikkelt, en binnen zit dat dichter op je huid dan buiten: je ligt er acht uur met je gezicht in.
Bij astma zijn de luchtwegen ontstoken en overgevoelig, en dat betekent dat een prikkel waar iemand anders overheen kijkt bij jou de boel kan dichtzetten. Bij COPD ligt het anders. Daar is blijvende schade aan de luchtwegen en de longblaasjes, en prikkels maken die schade niet groter, maar de dag wel zwaarder: meer hoesten, meer slijm, eerder buiten adem op de trap.
De prikkels die binnenshuis het vaakst langskomen zijn op een hand te tellen. Allergeen van huisstofmijt, uit matras, kussen en bank. Huidschilfers van een hond of een kat. Pollen die je op je jas mee naar binnen draagt. Fijnstof van bakken, braden, kaarsen en een houtkachel. Rook, in elke vorm.
Precies daar zit de ruimte voor een luchtreiniger. Hij filtert deeltjes uit de lucht van een kamer, en het merendeel van dat rijtje is een deeltje. Dat is meteen ook de grens van wat hij kan: hij raakt de lucht, niet je longen en niet de bron.
Wat filteren bij luchtwegklachten wel en niet oplevert
Eerlijk beginnen. Het onderzoek naar luchtreinigers bij astma is niet eenduidig. Sommige studies zien minder klachten en minder benauwde nachten, andere zien vooral een schonere meting en nauwelijks verschil in hoe iemand zich voelt, en de opzet verschilt zo sterk dat je ze moeilijk naast elkaar legt.
Er zit wel een lijn in. De winst is het grootst als er een aanwijsbare bron in huis is die deeltjes de lucht in brengt en die je verder niet kwijtraakt: een kat, een hond, een matras vol huisstofmijt, een rokende huisgenoot, een houtkachel of een drukke straat voor de deur. Zit die bron er niet, dan is er ook weinig weg te filteren.
Bij COPD is de bewijslast dunner. Het beeld dat er is wijst dezelfde kant op: irriterende deeltjes vermijden scheelt in klachten, en de grootste stap is stoppen met roken en niet meer meeroken. Alles wat een apparaat daarna nog doet is aanvulling, geen vervanging.
Wat je in elk geval mag verwachten is meetbaar minder zwevend fijnstof in de kamer waar het apparaat staat, en dat kun je zelf controleren met een deeltjesmeter zonder iemand op zijn woord te hoeven geloven; hoe je dat aanpakt staat bij luchtkwaliteit in huis meten. Of jouw klachten meebewegen is een tweede vraag, en die beantwoordt alleen jouw eigen lijf, over een periode van weken.
Voor betrouwbare uitleg over astma en COPD zelf is het Longfonds het adres, en voor jouw situatie je huisarts, longarts of longverpleegkundige. Wij verkopen apparaten. Wij stellen geen diagnose en passen geen behandeling aan.
Waar je op let als je luchtwegen gevoelig zijn
HEPA, met een klasse erbij. HEPA is vastgelegd in de norm EN 1822, die filters indeelt in klassen als H13 en H14 en ze test op de deeltjesgrootte die het moeilijkst te vangen is, en die klasse hoort dus gewoon in de specificaties van het apparaat te staan. Lees je HEPA-type, HEPA-achtig of een los percentage zonder norm erbij, dan koop je een woord. Meer niet. Het verschil staat uitgelegd bij de HEPA-klassen, en de modellen met een echte klasse staan bij de HEPA-luchtreinigers.
Geen ozon, en geen ionisator die je niet uit kunt zetten. Dit is voor deze groep het belangrijkste punt van de hele pagina. Ozon is zelf een prikkelend gas voor de luchtwegen, en wie astma of COPD heeft merkt dat eerder en heftiger dan iemand met gezonde longen. Apparaten die met ozon of met open ionisatie werken zetten bovenop dat risico ook nog eens weinig lucht om. Kan de ionisatie los uit, dan is dat een acceptabel compromis, mits je hem uit laat. Zit hij vast aan, sla het model dan over. Waar de grens tussen die technieken precies ligt, en wanneer een uitschakelbare ionisator nog te verdedigen valt, staat uitgewerkt in ionisator en ozon.
Het geluid op de stand die je ’s nachts echt gebruikt. Zo goed als elk apparaat is fluisterstil op stand een, en zo goed als geen enkel apparaat verzet op die stand genoeg lucht voor een slaapkamer, dus de waarde die de fabrikant bij de laagste stand opgeeft zegt je bijna niets. Kijk naar de stand die past bij het volume van je kamer, kijk daar naar het geluid, en bedenk dat de rekening onderaan de streep negatief is zodra je slechter slaapt van het ding dat je kocht om beter te slapen. Modellen die daarop geselecteerd zijn staan bij luchtreinigers voor de slaapkamer.
Genoeg luchtverzet voor de kamer waar hij komt te staan. De CADR-waarde geeft aan hoeveel schone lucht een apparaat per uur levert, gemeten volgens de AHAM-methode, en die reken je tegen het volume van je kamer, want een apparaat dat de lucht maar een keer per uur rondpompt loopt altijd achter de feiten aan. De rekensom staat in hoe een luchtreiniger werkt.
Geen geurstof, geen parfum, geen aromadopje. Sommige apparaten hebben een vakje voor een geurpatroon, en voor gevoelige luchtwegen is dat precies het omgekeerde van wat je wilde: je haalt deeltjes uit de lucht en blaast er vluchtige stoffen voor terug. Laat leeg.
Filters die je kunt krijgen, en een voorfilter dat het dure filter beschermt. Een vol filter verzet minder lucht en staat dus stiller niets te doen, dus kijk voordat je bestelt of de filters voor dat model gewoon leverbaar zijn, en op welk interval ze eruit moeten; dat staat bij onderhoud en filters vervangen.
Dit vervangt je behandeling niet
Een luchtreiniger is een apparaat, geen medicijn. Ga nooit minderen met je onderhoudsmedicatie omdat er een filter in de kamer staat, ook niet als het een tijdje beter gaat. Dat is precies het moment waarop de ontsteking terugkomt zonder dat je het merkt. Verander je medicatie alleen in overleg met je huisarts, longarts of longverpleegkundige. Worden je klachten erger, heb je vaker je snelwerkende medicijn nodig of word je ’s nachts wakker van benauwdheid, neem dan contact op met je behandelaar, en niet met ons.
Zo haal je er in de praktijk het meeste uit
Zet hem in de slaapkamer, met de deur dicht. Daar breng je de meeste aaneengesloten uren door, daar ademt je hoofd het langst in dezelfde lucht, en een gesloten deur maakt het volume dat hij moet schoonhouden kleiner. Vrij neerzetten dus: niet klem tegen een muur, niet achter een gordijn, niet onder het bed.
Laat hem draaien in plaats van hem aan te zetten als je iets ruikt. Deeltjes hebben tijd nodig om weg te filteren, en op het moment dat je de kamer in stapt is de lucht al ingeademd. Een lage, continue stand overdag en een nachtstand waar je doorheen slaapt, werkt beter dan een uur beuken op de hoogste stand vlak voor bedtijd.
Ventileren blijft. Filteren haalt deeltjes uit de lucht die er is; ventileren vervangt die lucht en voert vocht en CO2 af. RIVM en GGD zijn daar helder over: een mobiele luchtreiniger komt bij ventilatie, hij komt er niet voor in de plaats. Heb je hooikoorts, kijk dan wel naar het moment waarop je het raam openzet; daarover gaat luchtreiniger bij hooikoorts en pollen.
Pak de bron aan naast het apparaat. Is huisstofmijt jouw prikkel, dan zit de winst in wassen op 60 graden en hoezen om matras en kussen, zoals beschreven bij huisstofmijt bestrijden in huis. Kook je veel of brand je een kachel, dan is de afzuigkap op tijd aanzetten de goedkoopste maatregel die er is; de bronnen op een rij staan bij fijnstof in huis. Wordt er in huis gerookt, dan is dat het hele verhaal, en gaat het gesprek verder bij luchtreiniger tegen rook.
Draag een mondkapje bij het wisselen van het filter, of laat het door een huisgenoot doen. In dat filter zit maandenlang verzameld allergeen, en dat komt bij het uittrekken voor een deel weer los. Zak eromheen, dicht, en meteen naar buiten.
Geef het weken, geen dagen, en houd bij wat je merkt. Noteer een keer per dag hoe de nacht was en hoe vaak je je snelwerkende medicijn nodig had. Dat lijstje is voor je behandelaar bruikbaarder dan een gevoel, en het is meteen jouw eigen antwoord op de vraag of dit apparaat voor jou iets doet.
Een luchtreiniger voor gevoelige luchtwegen
Begin bij de modellen met een genormeerd HEPA-filter zonder ozonfunctie, en kies de maat op het volume van de kamer waar hij komt te staan.
- HEPA-filter met een klasse volgens EN 1822
- Geen ozon, ionisatie hooguit uitschakelbaar
- Een nachtstand waar je doorheen slaapt
Veelgestelde vragen over astma, COPD en luchtreinigers
Helpt een luchtreiniger tegen astma?
Hij behandelt de astma niet. Wat hij doet is het aantal prikkels in de lucht van een kamer verlagen, en bij mensen met een aanwijsbare bron in huis, zoals een huisdier of huisstofmijt, wordt dat het vaakst als verbetering ervaren. Zie het als een van de maatregelen naast je behandelplan, niet als een alternatief ervoor.
Kan ik minderen met mijn medicijnen als het beter gaat?
Nee. Onderhoudsmedicatie houdt de ontsteking in je luchtwegen rustig, ook op dagen dat je er niets van merkt, en dat is precies waarom je het gevoel niet als maatstaf kunt nemen. Wil je afbouwen, dan is dat een gesprek met je huisarts of longarts.
Is ozon gevaarlijk bij astma of COPD?
Ozon prikkelt de luchtwegen, en wie astma of COPD heeft reageert daar eerder en heftiger op dan iemand met gezonde longen. Koop dus geen apparaat dat ozon produceert of dat een ionisator heeft die je niet los uit kunt zetten. Waar de grens ligt tussen de verschillende technieken staat bij ionisator en ozon.
Werkt zo'n apparaat ook bij COPD?
Er is minder onderzoek naar dan bij astma en de uitkomsten zijn voorzichtig. De logica is dezelfde: minder irriterende deeltjes inademen scheelt in hoesten en slijm. De veruit grootste winst zit bij COPD in het wegnemen van rook uit je omgeving, en pas daarna in filteren.
In welke kamer zet ik hem neer?
De slaapkamer, in de meeste gevallen. Je ligt daar zeven of acht uur achter elkaar, de deur is toch al dicht en het volume is klein genoeg om echt schoon te houden. Woon je overdag in de woonkamer met een huisdier, dan is die ruimte de concurrent. Twee kamers vragen om twee apparaten; een apparaat filtert de kamer waar hij staat en verder niets.
Moet ik het raam dan dicht houden?
Nee, blijf ventileren. Filteren en luchten doen twee verschillende dingen, en een filter voert geen vocht en geen CO2 af. Heb je hooikoorts, kies dan het moment: vroeg in de ochtend of na een regenbui hangt er minder pollen in de lucht.
Hoe snel merk ik er iets van?
De lucht in de kamer is binnen een uur meetbaar schoner. Of je klachten meebewegen weet je pas na een paar weken, want astma schommelt van dag tot dag en een enkele goede nacht bewijst niets. Houd het simpel bij en beoordeel het over een maand.
Helpt het ook tegen de geur van sigarettenrook?
Een HEPA-filter vangt de deeltjes uit rook, maar niet de gassen die je ruikt. Daar heb je een koolstoffilter voor nodig, en ook dat is een pleister. Zolang er binnen gerookt wordt blijft het bijvullen, en bij astma of COPD is meeroken de prikkel die je als eerste wilt wegnemen.
